“धर्तीकी अप्सरा, नेपालकी रारा”

सारा प्रकृतिको अनुपम वरदान, तथा शान्तिको पर्याय र सौन्दर्यताको खानिका रूपमा परिचित मुगु जिल्लामा रहेको रारा ताललाई 'स्वर्गकी अप्सरा' (तालहरूको रानी) भनिन्छ। मानवीय कोलाहल र आधुनिक प्रविधिको प्रदूषणबाट टाढा, कञ्चन निलो पानीको यो विशाल भण्डारले हामी जोसुकैलाई पनि मन्त्रमुग्ध पार्दछ। यो अलौकिक रूपमा सुन्दर रारा ताल कर्णाली प्रदेशको मुगु जिल्लामा अवस्थित नेपालकै सबैभन्दा ठूलो र स्वच्छ पानीको ताल हो। समुद्री सतहबाट करिब २,९९० मिटरको उचाइमा रहेको यस तालको प्राकृतिक बनावट र यसले छर्ने आभास साच्चिकै अद्भूत रहेको छ।

भौगोलिक हिसाबमा यो ताल झण्डै १०.८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको छ र यसको गहिराइ १६७ मिटरसम्म रहेको छ। यो ताल चारैतिरबाट हरियाली र डाँडाहरूले घेरिएको छ। यसलाई रारा राष्ट्रिय निकुञ्जले संरक्षण गरेको छ। यो निकुञ्ज नेपालकै सबैभन्दा सानो राष्ट्रिय निकुञ्ज भए तापनि जैविक विविधताले निकै धनी रहेको छ। यहाँ सल्लो, धुपी, भोजपत्र र गुराँसका घना जङ्गलहरू रहेका छन्, जसले ताललाई हरियो घेरा लगाएर मनमोहक देखाइरहेको छ। हिउँदको याममा यी जङ्गलहरू र वरिपरिका डाँडाहरू हिउँले ढाकिँदा राराको रूप अझ सुन्दर र आकर्षक देखिन्छ।

रारा तालको सबैभन्दा मुख्य र अनौठो विशेषता भनेको यसले दिनमा फेर्ने रङ्ग हो। बिहानको सूर्योदयको पहिलो किरणसँगै तालको पानी हल्का रातो र सुनौलो देखिन्छ भने मध्याह्नतिर चम्किलो निलो रङ्गमा परिणत हुन्छ र बेलुकापख सूर्य अस्ताउँदै गर्दा यसको रङ्ग फेरि बदलिन्छ। मौसम, बादल र सूर्यको प्रकाशको कोण अनुसार दिनमा चार-पाँच पटकसम्म रङ्ग बदलिरहने यो जादुमयी रूप हेर्नु मानव जीवनको एउटा दुर्लभ र अविस्मरणीय क्षण बन्न सक्छ। तालको पानी यति कञ्चन र सफा छ कि आकाशको बादल र वरिपरिका डाँडाहरूको स्पष्ट प्रतिबिम्ब पानीको सतहमा ऐनामा जस्तै सफा र स्पष्ट देखिन्छ।

तालको सौन्दर्य केवल यसको पानी र रङ्गमा मात्र सीमित छैन, यसको काखमा फुल्ने रङ्गीचङ्गी जङ्गलका फूलहरू, किनारमा चर्न आउने कस्तुरी मृग, थार लगायत हिमाली कालो भालु जस्ता दुर्लभ र खतरनाक वन्यजन्तुहरूले यहाँको वातावरणलाई थप जीवन्त बनाउँछन्। चराचुरुङ्गीहरूको मधुर वाणीले रारा क्षेत्रलाई प्राकृतिक रूपमा सङ्गीतमय बनाउँछ। जाडोयाममा साइबेरियादेखि बसाइँ सरेर आउने फिरन्ते चराहरू यस तालको पानीमा पौडी खेलिरहेको दृश्यले त्यहाँ पुग्ने जोकोहीको मन फुरुङ्ग बनाउँछ। यतिले कहाँ पुग्छ र, रारा तालभित्र पाइने तीन रैथाने प्रजातिका माछाहरू संसारका अन्य देशहरूमा कतै पनि पाइँदैनन्।

रारा पुग्ने जोकोही यात्रीहरूका लागि यहाँ थुप्रै मनोरञ्जनका गतिविधिहरू गर्न पाइन्छ। यो तालको कञ्चन पानीमा बोटिङ सयर गर्नुको एउटा छुट्टै आनन्द छ। सुन्दर र शान्त वातावरणमा तालमा पानीको छालसँगै बग्दा त्यहाँ पुग्दाको सारा थकाइ र तनावहरू क्षणभरमै हराएको अनुभूति हुन्छ। तालको चारैतिर बनाइएको पैदल मार्गमा हिँड्दै र घोडामा चढी प्रकृतिलाई नजिकबाट नियाल्नु अर्को रोमाञ्चक अनुभव हो。 राराको सम्पूर्ण दृश्य अवलोकन गर्नका लागि तालभन्दा माथि रहेको मुर्मा टप डाँडामा पुग्नै पर्ने हुन्छ। लगभग ३,८०० मिटरको उचाइमा रहेको मुर्मा टपबाट हेर्दा पुरै रारा ताल एउटा ठूलो नीलमणि जस्तै देखिन्छ। यस ताललाई चारैतिरबाट घेरिएका हरिया पहाड र पहाडको पछाडि रहेका सेता हिमालहरूले पहरेदार भई यसलाई जगेर्ना गरेर राखेका छन्।

राराको यात्रा आफैंमा एउटा अदम्य साहस र रोमान्चकारी यात्रा हो। नेपालको जुनसुकै स्थानबाट नेपालगञ्ज हुँदै मुगुको ताल्चा विमानस्थलसम्मको हवाई यात्रा वा कर्णाली राजमार्गको घुमाउरो, साँघुरो र चुनौतीपूर्ण मोटर बाटो छिचोल्दै रारा पुग्न सकिन्छ। कर्णाली प्रदेशको गाउँले परिवेश, स्थानीय जीवनशैली, भेषभूषा र उनीहरूको सामीप्यताले यात्रालाई थप रोमाञ्चक र विशेष बनाउँछ। भौगोलिक दुर्गमताका कारण यस स्थानमा आधुनिक विलासिताका वस्तुहरूमा केही कमी भए तापनि स्थानीय संस्कृति र प्राकृतिक सङ्गमताले त्यो कमीलाई पूर्ण रूपमा बिर्साइदिएको छ।

रारा ताल र यस क्षेत्रको भ्रमणका लागि मार्चदेखि मे र सेप्टेम्बरदेखि नोभेम्बर महिना सबैभन्दा उत्तम समय मानिन्छ। चैत, वैशाखमा वनभरी विभिन्न जातका गुराँस र अन्य जङ्गली फूलहरू फुल्ने भएकाले रारा बेहुली जस्तै चिटिक्क देखिन्छिन् भने असोज, कात्तिकमा आकाश अत्यधिक सफा हुनेहुँदा ताल र हिमालको दृश्य स्पष्ट र चमकदार देखिन्छ। पुस, माघमा अति चिसो हुने र कहिलेकाहीँ तालको पानी समेत जम्ने भएका कारणले यात्रामा केही कठिनाइ अवश्य हुन्छ, तर पनि हिउँसँग खेल्न चाहने साहस भएका साहसी युवा तथा पर्यटकहरूका लागि यो समय पनि उपयुक्त हुने गर्दछ।

सारसंक्षेपमा भन्नु पर्दा रारा ताल केवल एउटा पर्यटकीय गन्तव्य मात्र होइन, यो त नेपालको मात्र नभई विश्वको प्राकृतिक वैभवता र पहिचानको एउटा अनमोल खम्बा हो, जसले नेपाललाई विश्व सामु चिनाइरहेको छ। जब मानिस त्यहाँ पुग्छ तब प्रकृतिको यो अद्वितीय सिर्जनालाई हेरेर कहिल्यै थाक्दैन। रारा तालको निलो कञ्चन पानीले मानिसको मनभित्र रहेको दूषित भावनालाई धोएर सफा बनाइदिने सामर्थ्य राख्दछ। मानिसहरूको बढ्दो आगमनसँगै रारा तालको संरक्षण गर्नु र त्यहाँको पर्यावरणलाई जोगाउनु चुनौतीको विषय बन्दै गएको छ। यसको संरक्षण गर्नु हामी सबैको दायित्व तथा कर्तव्य हो।