सिगारेबास

आँगनको लघुवित्त, कार्यकक्षको बैंकिङ:  हराउँदै  गएको त्यो प्रभातकालीन सामीप्य: नेपालको ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई गतिशीलता दिन लघुवित्त वित्तीय संस्थाहरूले ऐतिहासिक भूमिका खेलेका छन्। सुरूआति दिनमा राज्यको बैंकिङ पहुँचभन्दा टाढा रहेका विपन्न वर्गका महिलाहरूलाई आर्थिक मूल प्रवाहमा डोर्‍याउने काम लघुवित्तले नै गरेको हो। हिजो भान्साको अँध्यारो कुनामा थन्किने साना–तिना बचतलाई एकीकृत गरियो जसका कारण ग्रामीण उद्यमशीलताको बीजारोपण भयो। लघुवित्त ग्रामीण महिलाहरूको वास्तविक सारथि बन्यो। यसले महिला सशक्तीकरण र गरिबी निवारणमा एउटा बलियो खम्बाको रूपमा काम गर्‍यो। तर, पछिल्लो समय नेपालको सामाजिक–आर्थिक परिवेश फेरिनुका साथै चुनौतीहरू थपिएका छन्। त्यसै कारण यो बेलामा लघुवित्तको सेवा प्रवाहको दर्शन र यसको 'समय व्यवस्थापन' मा गम्भीर आत्मसमीक्षा गर्नुपर्ने बेला आएको छ। यस सन्दर्भमा हेर्दा बंगलादेशको जीवन्त अभ्यास र नेपालको आफ्नै सुखद विगतलाई नियाल्न सकिन्छ। यी दुवैलाई पक्षलाइ हेर्दा हामीले कतै मूल बाटो बि...

दलित समुदायको उत्पत्ति, पौराणिक मान्यता, वेद र छुवाछूतको इतिहास: एक ऐतिहासिक एवं शास्त्रीय विश्लेषणः सनातन हिन्दू परम्परा र वैदिक वाङ्मयमा 'दलित' शब्द आफैँमा कुनै प्राचीन धार्मिक वा शास्त्रीय शब्द होइन। यो आधुनिक समाजशास्त्र र राजनीतिले उत्पीडित वर्गलाई बुझाउन प्रयोग गरेको शब्द हो। प्राचीन कालमा यो समुदायलाई 'शिल्पी' (Artisans), 'कारु' (Craftsmen), वा सेवामूलक समाजका मेरुदण्डका रूपमा हेरिन्थ्यो। वैदिक कालदेखि पौराणिक काल, मध्यकालीन इतिहास र नेपालको राणाकालसम्म आइपुग्दा यस समुदायको उत्पत्ति, स्थिति र छुवाछूत प्रथाको सुरुवातलाई निम्नानुसार वैज्ञानिक र ऐतिहासिक तथ्यका आधारमा वर्णन गर्न सकिन्छ। १. वेदमा के छ? (वैदिक काल र वर्ण व्यवस्था) वेदमा कतै पनि 'दलित', 'अछूत' वा 'छोइछिटो' शब्दको उल्लेख छैन। ऋग्वेदको कालमा जात जन्मका आधारमा नभई गुण, कर्म र स्वभाव (कर्मका आधारमा) तय हुन्थ्यो।   🔸 ऋग्वेदको पुरुष सूक्त (१०.९0.१२) वर्ण व्यवस्थाको सबैभन्दा प्रारम्भिक स्रोत ऋग्वेदको पुरुष सूक्तलाई मानिन्छ, जहाँ भनिएको छ।       ...