💔 झोलासँगै खसेका आँसु: लघुवित्तका 'रोबोट' कर्मचारी र सञ्चालकले बुझ्नुपर्ने सत्य

बि

हान राम्ररी उज्यालो नहुँदै मोबाइलमा अलार्म बज्छ। दिनभरिको दौडानले थाकेको शरीर, कामको सोचाइले अनिदो आँखा र भोलिपल्टको 'कलेक्सन' (किस्ता संकलन) को मानसिक बोझले थिचिएका एकजना लघुवित्तका कर्मचारी ओछ्यानबाट उठ्छन्। उनी नुवाइधुवाइ गरेर ऐना हेर्छन्, तर ऐनामा आफ्नो अनुहार होइन, संस्थाले दिएको 'टार्गेट' को भूत देख्छन्।

आफैँले बनाएको चियाको सुस्कीसँगै आमाको अनुहार सम्झिन्छन्, जसले 'बाबु, आज त समयमै घर आउँछस नि?' भनेर सोधेकी थिइन्। तर उनीसँग जवाफ हुँदैन। लघुवित्तको जागिरमा निस्किने समय निश्चित हुन्छ, फर्किने समय केवल भाग्यमा भर पर्छ।

आज लघुवित्त क्षेत्रमा एउटा गम्भीर प्रश्न उब्जिएको छ— यहाँ कर्मचारीहरू किन टिक्दैनन्? किन हरेक महिना सयौँ युवाहरू यो जागिर छोडेर रुँदै गाउँ फर्किन्छन् र खाडीको तातो बालुवामा पसिना बगाउन जान बाध्य हुन्छन?

एसी कोठामा बसेर करोडौँको नाफा-नोक्सान हिसाब गर्ने सञ्चालक समिति र कार्यकारी प्रमुखहरूले कहिल्यै बुझेका छन् कि फिल्डमा खटिने ती युवाहरूको छातीभित्र कति ठूलो ज्वालामुखी बलिरहेको छ?

😭 टार्गेटको सुली र आत्मग्लानि;

लघुवित्तका कर्मचारीहरूको जीवन बिहानको केन्द्र बैठकबाट सुरु हुन्छ, जहाँ उनीहरूलाई मान्छे होइन, केवल 'नम्बर' र 'रिकभरी प्रतिशत' को रूपमा हेरिन्छ। "जसरी पनि किस्ता उठाएर आऊ, नत्र राजीनामा लेऊ, घर जाऊ"—हाकिमको यो एउटा वाक्यले कलिला युवाहरूको आत्मसम्मानलाई छियाछिया पारिदिन्छ।

फिल्डमा जाँदा सदस्यहरूको घरमा चुल्हो बलेको हुँदैन, बच्चाबच्ची बिरामी भएका हुन्छन्। मानवताले भन्छ— 'आज छोडिदिऊँ।' तर संस्थाको नियम र कठोर दबाबले भन्छ— 'किस्ता नलिई नफर्क।' यही मानवता र कर्तव्यको चेपुवामा परेर कर्मचारीको मन भित्रभित्रै मर्दछ। दिनभरिको गाली, अपमान र मानसिक तनावले गर्दा उनीहरू छिट्टै मानसिक रोगी बन्न पुग्दछन्।

केही वर्ष अघिसम्म लघुवित्तलाई गाउँघरको उद्धारक मानिन्थ्यो, तर आज समय फेरिएको छ। ऋणको बोझले थिचिएका गाउँलेहरूले फिल्डमा जाने सोझा कर्मचारीहरूलाई 'शोषक' को ट्याग झुन्ड्याइदिन्छन्। गाउँमा किस्ता उठाउन जाँदा ढोका थुनिन्छ, गालीगलौज गरिन्छ, र कतिपय ठाउँमा त हातपात समेत हुन्छ। बुझ्नेले कुरा बुझ्दैनन् कि ती कर्मचारीहरू त केवल महिनाको २०-३० हजार तलबका लागि खटिएका भरिया मात्र हुन्, वास्तविक नीति निर्माता होइनन्। दिनहुँ समाजबाट पाउने यो तिरस्कार र घृणाले गर्दा युवाहरूको मन रुन्छ। उनीहरू सोच्छन्— "मैले के पाप गरेँ र यो अपमान सहनु पर्यो?" यही आत्मग्लानि बोकेर उनीहरू लघुवित्तको झोला बिसाउन पुग्दछन्।

💡 अब सञ्चालक समितिले के गर्ने? कसरी जोगाउने कर्मचारी?

यदि लघुवित्त संस्थाहरूलाई साँच्चिकै जोगाउने हो र देशको दूरदराजमा वित्तीय सेवा पुर्‍याउने हो भने, सञ्चालक समितिले कर्मचारीलाई 'मेसिन' होइन, 'मान्छे' सम्झिनुपर्छ। कर्मचारी जोगाउन र यो चरम मानसिक तनाव अन्त्य गर्न तत्काल निम्न प्रयासहरू थाल्नुपर्ने देखिन्छ:

• मानवीय र व्यावहारिक लक्ष्य (Realistic Targets): सञ्चालक समितिले दबाब दियो भन्दैमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृतले कम्प्युटरको स्क्रिन हेरेर अवास्तविक टार्गेट तोक्न बन्द गर्नुपर्छ। फिल्डको वास्तविक धरातल, आर्थिक मन्दी र ऋणीको अवस्था हेरेर मात्र व्यावसायिक लक्ष्य निर्धारण गरिनुपर्छ।
• मानसिक दबाब र गालीगलौजको अन्त्य: बिग्रिसकेको कार्यक्रममा शतप्रतिशत असुली गर्न सकिन्छ भन्ने सनक चढाउनु हुँदैन। किस्ता नउठ्दैमा कर्मचारीलाई मानसिक यातना दिने, स्पष्टीकरण सोध्ने वा जागिरबाट निकाल्ने धम्की दिने संस्कृतिलाई कानुनी रूपमै बन्द गरिनुपर्छ। किस्ता नउठ्नुमा कर्मचारीको मात्र हात हुँदैन। (अन्य अर्थ नलागोस्, कर्मचारीगत गल्तीमा नियम अनुसार कारबाही गरिनु पर्दछ।)
• जोखिम र सुरक्षाको ग्यारेन्टी: फिल्डमा खटिँदा कर्मचारीमाथि हुने दुर्व्यवहार र आक्रमणबाट जोगाउन संस्थाले सरकारसँग समन्वय गरी कानुनी र भौतिक सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्नुपर्छ। साथै, सवारी साधन, इन्धन र मोबाइल खर्चको न्यायोचित व्यवस्था हुनुपर्छ।
• आर्थिक प्रोत्साहन र वृत्तिविकास: प्रत्येक दिनको १२-१४ घण्टा खट्ने कर्मचारीलाई हालको महँगी अनुसारको आकर्षक तलब, health insurance (स्वास्थ्य बीमा), र सञ्चय कोषको व्यवस्था हुनुपर्छ। कामको उचित मूल्याङ्कन गरी उनीहरूको वृत्तिविकासको स्पष्ट मार्गचित्र बनाउनुपर्छ ताकि उनीहरूले संस्थामा आफ्नो भविष्य अन्धकार नदेखून।
• परामर्श र उत्प्रेरणा: आफ्ना कर्मचारीहरूले फिल्डमा कस्ता समस्यासँग मुकाबिला गरिरहेका छन् भनेर सुन्नका लागि उच्च व्यवस्थापन आफैँ गाउँसम्म पुग्नुपर्छ। उनीहरूलाई दबाब होइन, मानसिक ढाडस र परामर्शको खाँचो छ।

😢 निष्कर्ष: झोलासँगै खसेका आँसुहरू:

जब एउटा लघुवित्तको कर्मचारीले जागिर छोड्छ, उसले केवल एउटा संस्था छोडेको हुँदैन। उसले आफ्ना कैयौँ सपनाहरू, आफ्नो बैंकिङ करियरको चाहना र आफ्नो ऊर्जावान् उमेरको एउटा पाटो त्यहीँ गाडेर हिँडेको हुन्छ। राजीनामा स्वीकृत भएर अफिसबाट निस्किँदै गर्दा, उसको काँधबाट संस्थाको झोला त उत्रिन्छ, तर मनमा लागेको चोट र आँसुको दाग कहिल्यै मेटिँदैन।

बिदाइको बेला उसले आफ्नो टेबुलमा राखेको 'कलम' र फिल्ड डायरीलाई हेरेर भित्रभित्रै भक्कानिँदै भन्छ—

"अलविदा लघुवित्त! तिमीले मलाई महिनाको केही हजार पैसा त दियौ होला, तर मसँग भएको मेरो हाँसो, मेरो परिवार र मभित्रको 'जिउँदो मान्छे' सधैँका लागि खोसेर लियौ।"

यो कथा केवल कुनै एकजना पात्रको होइन, यो नेपालका हजारौँ लघुवित्तका कर्मचारीहरूको साझा क्रन्दन हो। सञ्चालक समिति र नियामक निकायले बेलैमा सोचून्— जबसम्म यी तल्लो तहका कर्मचारीहरू मुस्कुराउन सक्दैनन्, तबसम्म लघुवित्तको भविष्य कहिल्यै उज्यालो हुन सक्दैन।

🚨 संकटको भुमरीमा HR म्यानेजर: लघुवित्तमा कर्मचारीको हाहाकार,

September 24, 2026

🚨 संकटको भुमरीमा HR म्यानेजर लघुवित्तमा कर्मचारीको हाहाकार: कुनै समय नेपालका गाउँ-गाउँमा गरिबी निवारण र महिला सशक्तीकरणको एउटै भरपर्दो नाम थियोः– लघुवित्त । कुन पनि भौतिक धितो नचाहिने र सामूहिक जमानीमा ऋण पाइने हुनाले यसले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा एउटा क्रान्ति नै ल्याएको थियो। तर समय सधैं एकनास रहेन। आज त्यही लघुवित्त क्षेत्र इतिहासकै सबैभन्दा खराब र संवेदनशील संकटको भुमरीमा फसेको छ। चौतर्फी प्रहारले गर्दा यो क्षेत्रको साख जोगाउनु आज सबैभन्दा ठूलो चुनौतीको बिषय बनेको छ। १. लघुवित्तमा 'HR' र 'HR Data': परिभाषाको नयाँ आयाम: लघुवित्तको दुनियाँमा मानव संसाधन (HR) केवल एउटा कुर्सी र टेबलमा बस्ने जागिरदार मात्र होइन। यस्मा त फिल्डमा खटिने कर्मचारीहरू संस्थाको असली अनुहार र सम्बन्ध सेतु हुन्। उनीहरू गाउँको कुना-कुना पुग्छन्। विपन्न तथा असहाय महिलाहरूको सुख-दुःखमा सारथि बन्छन्। अहिले बजारमा ऋण मिनाहाको भ्रमपूर्ण आन्दोलन र जनआक्रोश छ। त्यसैले ऋणीहरूको गाली, धम्की र समाजको रापलाई छातीमा झेल्ने अग्रपंक्तिका सिपाही पनि तिनै फिल्डमा जाने कर्मचारी हुन्। ...

Search This Blog

सिगारेबास