सिगारेबास

आफ्नै बारी बाँझो, अरूकोभूमिमा पसिना: नेपाली श्रम र सरकारको लाचारीपनको तीतो कथा "एकातर्फ विदेशी भूमिमा नेपाली पसिना सस्तोमा बगिरहेको छ भने अर्कातर्फ स्वदेशकै उर्वर भूमि वनमारा झारको जिम्मा लागेको छ। रेमिट्यान्सको अङ्कमा अल्झिएको राज्य र झुठो इज्जतमा अल्झिएको हाम्रो समाजका बीच, आफ्नै घरमा पसिना बगाउने जाँगर बिस्तारै हराउँदै जानु नै आजको सबैभन्दा ठूलो र मन रुवाउने यथार्थ हो।" नेपाली समाजमा एउटा निकै पुरानो र वास्तविक उखान छ— "हातखुट्टा चाल्नु त छैन, कोदोको रोटी पाक्नु।" यो उखानले मिहिनेत नगरीकन सुखको फल खोज्ने मानवीय प्रवृत्तिलाई कडा व्यङ्ग्य गर्छ। तर आजको आधुनिक नेपाली समाजलाई नियाल्ने हो भने यो उखानको स्वरूप र अर्थ निकै फेरिएको छ। आजका नेपाली युवाहरू हातखुट्टा चाल्न त तयार छन्, तर आफ्नै देशको माटोमा होइन, सात समुद्रपारिको अपरिचित भूमिमा। आखिर किन नेपालीहरू आफ्नै देशमा आफ्नो घरको काम गर्न खोज्दैनन्? यो आजको सबैभन्दा ठूलो प्रश्न हो, जसको जरा सिंहदरबारको कुर्सी र समाजको भ्रम दुवैतिर फैलिएको छ। १. आफ्नै बारी बाँझ...

                           "नेप्सेको ताल र लियोको चाल: हिजो र आजको कथा!" हिजो बजार हरियो भएर एकाएक जम्प मार्दा हाम्रो लियो पनि कस्तो फुरुङ्ग र उत्साही देखिन्थ्यो! (पहिलो तस्बिरमा जस्तै) कान ठाडो ठाडो पारेर, मानौँ ऊ आजै सबै सेयर बेचेर करोडपति बन्दैछ जस्तो गरी ढुक्क सँग क्यामरातिर हेरिरहेथ्यो। उसको त्यो निर्दोष अनुहार देख्दा लाग्थ्यो— "बजार त अब सिधै ३२०० कट्छ!" तर आज... नेप्सेले अचम्मको 'यू-टर्न' लियो। बजारमा रातो पहिरो के आएको थियो, हाम्रो लियोको पनि होस-हवास उडेझैँ देखियो! (दोस्रो तस्बिरमा जस्तै) निधारमा रातो अक्षता लगाएर, भित्तातिर टोलाउँदै गम्भीर चिन्तनमा डुबेको छ। बजार घटेपछि पोर्टफोलियो हेर्न नसकेर लगानीकर्ताहरू जसरी टोलाउँछन्, लियो पनि दुरुस्तै त्यसरी नै टोलाएर बजारको भविष्यको 'टेक्निकल एनालाइसिस' गरिरहेझैँ देखिन्छ।मुख नबोले पनि उसको यो उदास र गम्भीर मुद्राले प्रष्ट भनिरहेको छ— "हिजो 'बुलिस' सोचेर किनेको, आज त 'बियरिस' पो भइदियो! अब कति दिन 'होल्ड' गरेर बस्नु पर्ने हो कुन्नि?" बजार जति नै रातो भए पनि...

आँखा, मन र मस्तिष्कको लडाइँ: भित्री चेतनाको आन्तरिक महाभारत भगवानले सृष्टि गरेका मध्ये यस ब्रह्माण्डकै सबैभन्दा रोमान्चक, जटिल र रहस्यमयी रचना हो, मानव जीवन। हामी संसारलाई हेर्छौँ, अनुभव गर्छौँ र त्यसमाथि प्रतिक्रिया जनाउँछौँ। मानव जीवनको यो सम्पूर्ण यात्रालाई डोर्‍याउने मुख्य तीनवटा स्तम्भहरू हुन्— आँखा, मस्तिष्क र मन । हाम्रो समाजमा एउटा उखान निकै प्रचलित छ— "आँखा लोभी, मन पापी"। सरसर्ती हेर्दा यो केवल व्यावहारिक लोकोक्ति जस्तो लाग्छ। तर, यसको गहिराइ बुझ्दै जाने हो भने यसले मानव चेतनाभित्र पलपलमा चलिरहेको एउटा ठूलो महायुद्धलाई उजागर गर्दछ। यो कुनै बाहिरी मैदानमा खेलिने युद्ध होइन। तसर्थ अरू कुनै पनि मानव जातिले यो युद्ध देख्न सक्दैन। यो त हाम्रै मनको भित्री सत्तामा चलिरहेको आँखा, मन र मस्तिष्कको लडाइँ हो। यस आन्तरिक महाभारतलाई बुझ्नु नै आत्म-ज्ञानको पहिलो खुट्किलो हो। आँखा बाहिरी संसार नियाल्ने भ्रमको पहिलो झ्याल हो। दार्शनिक दृष्टिकोणमा यो भौतिक आँखा केवल एउटा सहज माध्यम मात्र हो। पूर्वीय दर्शनले यस दृश्य ...